Geschiedenis/Index/Retour.

De geschiedenis van het biljarten is een lange geschiedenis die zelfs terug strekt tot in de 15e eeuw. Men neemt aan dat voor het jaar 1550 het spel buiten werd gespeeld en het de voorloper van het Engelse Pall Mall spel is. Hier gaat het om een soort Croquet waarin de bal door poortjes wordt gespeeld.

Ook zijn er richtingen die denken dat het biljartspel zijn oorsprong vindt al 200 jaar voor Christus. Echter hier zijn geen bewijzen voor gevonden.

Wat wel zeker is, is dat het in eerste instantie een open lucht spel was, dat buiten plaatsvond en alleen gespeeld werd door de rijken der aarde.

De ballen waren van hout en klei gemaakt en de toenmalige keus werden gebruikt om te duwen in plaats van te stoten. Het doel was, om met zo weinig mogelijk beurten, alle poortjes te passeren.

Het was een spel voor Koningen en Edelen.

Na 1550 vindt men het spel binnenshuis in de landen Engeland, Frankrijk Spanje en Italië.

Hier wordt dan met een kromme keu gespeeld op een tafel met opstaande rand en met de poortjes nog aanwezig.

De ballen worden geschoven in plaats van gestoten. Er stond een blokje (de Koning) op tafel, en deze fungeerde als doel om te raken.

De biljartregels waren uiteraard ook afwijkend, want raakte je de andere twee ballen, dan werd je bestraft.

De biljartballen werden voor de rijken de aarde toen nog vervaardigd uit ivoor van de slagtanden van olifanten. Rond het jaar 1650 nemen Nederlandse emigranten enkele biljarts mee naar Amerika waardoor dit spel ook daar werd geïntroduceerd.

Vandaag de dag is er nog steeds onenigheid over de oorsprong van het biljarten.

De Engelsen beweren dat de naam “billiart” een vervorming is van het woord “yard”  (ellestok), en eventueel samen met het woord "ball".

In ieder geval stootte William Kew met deze “yard” voor het eerst het balletje.

De Fransen echter geven een hele andere betekenis aan het woord “billiart”. Zij zeggen dat het een samenvoeging moet zijn van de woorden “bille” (bal) en “art” (kunst).

Kunst van het balspel

Wie het dan ook bedacht zal hebben.

De Franse betekenis van het woord zal wel de juiste zijn. Het verandert echter niets aan de claim van de Engelsen. In die tijd sprak de adelstand in Europa veelal Frans waardoor het nog steeds van Engelse makelij kan zijn geweest. De taal hoeft dus geen verwijzing te zijn naar een Franse oorsprong.

Aan Lodewijk XI is de tafelversie van het spel te danken. Deze zou om gezondheidsredenen het spel niet meer buiten kunnen spelen en zodoende opdracht hebben gegeven een binnen tafel te maken.

Hiermee komt de biljarttafel uit de 15e eeuw en werd gemaakt uit een houten blad met een fijn groen laken er op, waarbij de banden opgetrokken waren uit leder. De groene kleur van het laken moest het gras doen herleven binnenshuis.

Het spel der Koningen

Het spel ontwikkelde zich nog voor het jaar 1700 tot een spel met zes zakken (beter bekend als pockets) in de twee lange banden en hoeken van de tafel.

Men neemt afscheid van de kromme keu en er wordt vanaf dat moment met een rechte keu gestoten. Dit gebeurt echter nog steeds met de dikke kant van het hout.

De keu verandering komt voort uit de moeilijkheid om met de lepelvormige keu een bal goed te schuiven als deze aan de rand lag.

Nog voordat de Franse Revolutie uitbreekt, werd de keu omgekeerd en lagen er twee witte en één rode bal op de tafel. Toen de revolutie was uitgeraasd, en er geen Koningen meer waren, werd het spel beschikbaar voor het gewone volk.

Ook is het vanuit de geschiedenis duidelijk dat vrouwen al snel mochten deelnemen aan het spel. Toen de keu nog omgedraaid moest worden, als de bal een de rand lag, en met het scherpe achtereinde gestoten diende te worden, mochten vrouwen deze stoot niet uitvoeren. Men was van mening dat een vrouw het laken zou beschadigen.

In het jaar1827 vindt François Mingaud de Pommerans uit.

Dit is het stukje leder dat er voor zorgt dat de bal effect krijgt en er vele mogelijkheden beschikbaar komen in het spel.

Omstreeks het jaar 1860 schakelt men over naar het Carambole spel en de moderne versie van het biljarten is geboren.

In de biljartwereld lijkt overal over getwist te worden. Er bestaat zelfs onenigheid over wie de verfijningen van het spel op zijn naam heeft staan.

Série Américain

Zo wordt het bedenken van de Série Américain in verband gebracht met de Amerikanen Sexton en Schaeffer, de Fransman Berger en de twee Canadese broers Dion.

In Engeland werd na het jaar 1800 het materiaal meer en meer verbeterd. Aangestuurd door de industriële opkomst werd het krijtje ontwikkeld. De wrijving tussen de keu en bal werd hiermee vergroot.

Het houten speelvlak werd rond het jaar 1835 vervangen door de leisteen platen en kwamen in 1845 voor het eerst de rubberen banden. De moderne biljarttafel was hiermee in opkomst.

Gustave-Gaspard Coriolis, geboren op 12-05-1792 en in Parijs gestorven op 19 september 1843 schrijft zijn boek "Théorie mathématique des effects du jeu de billard" wat heden ten dage als kostbaar bezit wordt gezien.

Deze beroemde Franse Wis- en Natuurkundige was een vervent biljarter en vroeg zich af hoe een biljartbal zich zou gedragen op een roterend biljart.

Hij heeft zijn naam gegeven aan de Corioliskracht die hij omschreef binnen de wetten van de natuurkunde. Zijn naam staat met 70 andere Fransen in de Eiffeltoren gegrift. Zijn bijdrage aan het biljarten komt hiermee echter niet verder dan het nog populairder te maken dat het op dat moment al was.

Omdat Libre door alle vernieuwende toepassingen steeds meer verfijnd werd en de spelers grotere reeksen caramboles konden maken, kreeg het spel moeilijke varianten zoals het Bandstoten.

Inmiddels werden er series van honderden en duizenden caramboles gemaakt waardoor het spel minder spectaculair werd voor het publiek. Er werden restricties ingebouwd waardoor het spel nieuwe impulsen kreeg.

Kader

Het Kaderspel doet zijn intrede rond het jaar 1880. De Fransman Edmond Graveleuse introduceert een 12 á 15 cm driestoots-Kader omdat het vrije spel te makkelijk is geworden. In 1883 spelen de professionals al een Wereldkampioenschap in een 21 cm driestoots kader spel. In 1902/1903 worden al Wereldkampioenschappen 45/2 gespeeld, nog vóór er een internationale organisatie is.

Ook bij het kaderspel is het mogelijk een Série Américain te spelen, maar dan langs één van de kaderlijnen. Uiteraard is dit spel voorbehouden aan de betere spelers en vergt het een uiterste concentratie en biljartbegaafdheid.

(lees over Kader in het keuze menu)

Binnen het Kaderspel werden ook weer moeilijkheidsgraden aangebracht en ontstonden hierdoor weer diverse Kader varianten.

Het biljarten bleef daarmee ontwikkelen!

Biljart Artistiek

Een volgende ontwikkeling is het Kunststoten. Al in 1937 werd in Parijs het eerste Wereldkampioenschap Kunststoten, oftewel Biljart artistiek gespeeld.

Hierbij moeten de spelers verplichte figuren maken waarbij alle speltechnieken en balgedragingen naar voren komen.

Het lijkt nog het meeste op een show waarbij spelers hun biljartkunde mogen demonstreren en het publiek verrassen met "onmogelijke ballen".

Een kunststoot die uitgevoerd moet worden is de hieronder afgebeelde figuur. Door middel van een Pique/Massé stoot men de bal vooruit waarbij deze een effect ontvangt naar rechts.

Dit moet tot uiting komen voorbij het kleine "paaltje" op tafel waarna de bal langs de band naar de andere twee ballen rolt en de carambole tot stand brengt.

De spelers krijgen per figuur drie pogingen om deze tot een goed gevolg te brengen.

Figuren zijn onderverdeeld in een moeilijkheidsgraad waarbij een verschillend aantal punten te behalen zijn.

Na alle figuren is uiteraard die de speler met de meeste punten de winnaar.

Biljart Artistiek is de enige biljart biljartsoort waarbij nog wel Ivoren biljartballen worden gebruikt. Het is nog niet mogelijk om een biljartbal te vervaardigen waarbij een kunststof de biljarteigenschappen en gedragingen herbergt.

Uiteraard worden voor het vervaardigen van biljartballen geen olifanten meer gedood en is de voorraad ivoren biljartballen van de diverse biljartbonden zo groot, dat men nog wel even vooruit kan.

De biljartbonden hebben hiervoor een dispensatie gekregen.